Struktury i sensy komiczne metafikcji w dramacie. Studium porównawcze

The main objective of the doctoral dissertation entitled "Comic structures and senses of metafiction in drama. A comparative study" is to reveal a comic potential of metafiction and to exemplify this phenomenon by Luigi Pirandello's and Witold Gombrowicz's theatrical output. The scientific literature lacks a separate, comprehensive or detailed study of metafiction as a source of humour. Neither a comparative study of metafictional humour in both Pirandello's and Gombrowicz's theatrical output, nor any research on this phenomenon in dramas of each of the two authors has been developed so far. Nevertheless, theatrical works of the two authors constitute a rich material for comparative research on the comic structures and senses of metafiction, showing important resemblances and analogies in this regard. The research revealed analogous metafictional structures (intertextuality, irony, metafictional characters and categories related to them, i.e. metalepsis, grotesque, absurd and fluidity) in the dramas of both authors and proved that they are determinants of comic senses. The comparative analysis of metafictional structures and of the respective comic phenomena in Pirandello's and Gombrowicz's dramas enabled to draw the relations between the theatrical works of the two authors and to develop a comic model based on metafiction. Verification of the proposed comic model proved the distinctness of Pirandello's and Gombrowicz's metafictional humour, as a sign of postmodern connotations, in comparison to a strictly postmodernist metafictional humour present in Woody Allen's works. The distinctive difference between the three playwrights is that in the case of the Italian and Polish author the metafiction first of all expresses certain artistic and existential dilemmas, while its comical overtones are secondary, whereas in the case of the American writer the metafiction is adopted - specifically because of the comic potential encoded in it - as a tool of postmodern literary play with a reader.

Rozprawa doktorska zatytulowana "Struktury i sensy komiczne metafikcji w dramacie. Studium porównawcze" ma na celu wykazanie komicznego potencjalu metafikcji oraz zilustrowanie tego zjawiska na przykladzie twórczosci dramatycznej Luigiego Pirandella i Witolda Gombrowicza. W literaturze naukowej brakuje osobnego, calosciowego, szczególowego studium metafikcji jako zródla komizmu. Nie powstalo równiez dotad studium porównawcze zestawiajace ze soba dramatopisarstwo Pirandella i Gombrowicza w zakresie struktur i sensów komicznych metafikcji, brak tez badan traktujacych te zjawiska u obu autorów z osobna. Tymczasem dorobek teatralny Pirandella i Gombrowicza stanowi bogaty material do badan porównawczych nad strukturami i sensami komicznymi metafikcji, a takze wykazuje w tym zakresie istotne miejsca wspólne. W pracy wykazano, ze w dramatach Pirandella i Gombrowicza obecne sa zasadniczo analogiczne struktury metafikcyjne (intertekstualnosc, ironia, postac o cechach metafikcyjnych i kategorie z nimi powiazane, jak miedzy innymi: parodia, metalepsa, groteska, absurd i plynnosc), które u obu dramaturgów sa determinantami komicznych sensów. Dokonane w pracy porównanie struktur metafikcyjnych u Pirandella i u Gombrowicza oraz zwiazanych z nimi zjawisk komicznych umozliwilo wyróznienie dwóch, Pirandellowskiej i Gombrowiczowskiej, realizacji metafikcji i komizmu metafikcyjnego oraz opracowanie uogólnionego modelu komizmu metafikcyjnego. Przeprowadzona weryfikacja elementów modelu w kierunku postmodernistycznych realizacji wykazala odrebnosc Pirandellowskiego i Gombrowiczowskiego komizmu metafikcyjnego, jako sygnalu postmodernistycznych konotacji i antecedencji, w zestawieniu z sensu stricto postmodernistycznym komizmem metafikcyjnym w wydaniu Allenowskim. Kluczowa dyferencja w zakresie komizmu metafikcyjnego trzech twórców jest to, ze u wloskiego i polskiego dramaturga metafikcja in primis wyraza nurtujace ich dylematy artystyczne i egzystencjalne, a ich komiczny wydzwiek jest wtórny, natomiast u amerykanskiego pisarza metafikcja jest wykorzystywana z uwagi na zakodowany w niej potencjal komiczny, jako narzedzie postmodernistycznej zabawy literackiej.